Nâng cấp chuẩn mực kế toán: Ưu điểm và gian nan

 

Auto Draft
Áp dụng IFRS, các doanh nghiệp có thể được hưởng lợi từ hội nhập kinh tế như tiếp cận nguồn vốn, duy trì năng lực cạnh tranh và phát triển một cách bền vững

(ĐTCK) Chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS) được ban hành từ năm 2001 đến năm 2005, được xây dựng dựa trên các chuẩn mực kế toán quốc tế (IAS/IFRS) theo nguyên tắc vận dụng có chọn lọc thông lệ quốc tế, cân xứng với đặc điểm nền kinh tế và trình độ cai trị của doanh nghiệp Việt Nam.

Xem thêm: Quý doanh nghiệp có nhu cầu cần tư vấn Cong ty dich vu ke toan tai quan binh thanh vui lòng liên hệ tại đây.

Cách làm này nhằm góp thêm phần nâng cao tính công khai, minh bạch trong báo cáo tài chính của các doanh nghiệp, phản ánh được các giao dịch của nền kinh tế thị trường, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế. mặc dù, VAS vẫn còn những tinh giảm và tồn đọng.

Những tinh giảm của VAS

Vừa mới đây, đã có một số nghiên cứu được tiến hành nhằm xác định mức độ hòa hợp giữa VAS với IAS. Kết quả của một điều tra nghiên cứu chỉ ra rằng, mức độ hòa hợp của VAS với IAS/IFRS liên quan đến 10 chuẩn mực được chọn chỉ đạt mức bình quân là 68%.

Theo đó, các chuẩn mực về ghi nhận doanh số và chi phí có mức độ hòa hợp cao hơn các chuẩn mực về ghi nhận tài sản và mức độ hòa hợp về nguyên tắc đo lường (81,2%) cao hơn nhiều so với khoảng độ hài hòa về nguyên tắc khai báo thông tin (57%).

Bà Lương Thị Ánh Tuyết

 

Tại Sao là bởi liên tiếp từ năm 2005 đến nay, IAS/IFRS đã ban hành nhiều chuẩn mực kế toán mới, nhưng do không kịp cập nhật và bổ sung những thay đổi này, nên VAS đã trở nên lạc hậu.
 
Dưới sức ép cải cách thể chế tương tự như yêu cầu của nền kinh tế, VAS ngày càng bộc lộ nhiều giảm bớt. một số nội dung chưa theo kịp với các thay đổi giao dịch của nền kinh tế Thị Trường, nhất là trong bối cảnh chuyển động tái cấu trúc doanh nghiệp, tổ chức tài chính và cổ phần hoá doanh nghiệp nhà nước đang diễn ra mạnh khỏe, đồng thời mở ra ngày càng nhiều loại công cụ tài chính phức tạp.

Đặc biệt, sự biệt lập lớn nhất giữa VAS và IAS/IFRS chính là vấn đề báo cáo tài chính được ghi nhận theo “giá gốc” và theo “giá trị hợp lý”.

Theo IFRS, báo cáo tài chính cần được đánh giá lại theo giá trị phải chăng và giá trị có thể thu hồi. Còn VAS thì vẫn ghi nhận theo giá gốc, khiến cho giá trị tài sản và nợ phải trả không được phản ánh theo đúng diễn tiến thực tế của Thị phần.

VAS cũng chưa có chuẩn mực về tổn thất tài sản, nên doanh nghiệp hiện nay thường dựa vào Thông tư 228/2009/TT-BTC (một thông tư hướng dẫn về trích lập dự phòng tài sản cho mục đích tính thuế) để trích lập dự phòng cho tài sản.

Và bởi chưa có chuẩn mực kế toán về tổn thất tài sản nên một số trường hợp đã hiểu nhầm VAS 18 – Các khoản dự phòng, tài sản và nợ tiềm tàng được dùng để đánh giá dự phòng và tổn thất cho tài sản.

Thực tế tại nước ta, một số doanh nghiệp sở hữu quyền sử dụng đất thì giá trị của quyền sử dụng đất này được ghi nhận theo giá gốc tại thời điểm nhận được quyền sử dụng đất. Qua thời khắc, giá trị thị phần của miếng đất đã tăng lên so với trước đây. Điều bất cập là VAS lại không cho phép doanh nghiệp ghi tăng giá trị miếng đất này theo giá thị phần.

Yếu tố hoàn cảnh này dẫn đến việc báo cáo tài chính không phản ánh đúng giá trị tài sản của doanh nghiệp, khiến nhà đầu tư không thể đánh giá đúng tiềm năng của doanh nghiệp để đưa ra đưa ra quyết định chính xác.

Trong bối cảnh đó, rất có khả năng nói, việc các doanh nghiệp trong nước chủ động lập và trình bày báo cáo tài chính theo IFRS, bên cạnh báo cáo tài chính theo VAS được lao lý quy định, không chỉ tạo ra sự minh bạch, giúp sâu xa trọng trách giải trình bằng cách thu hẹp lỗ hổng thông tin giữa nội bộ và bên ngoài công ty, mà còn có đóng góp giá trị to lớn đối với tính bền vững của nền kinh tế.

Thông qua áp dụng IFRS, các doanh nghiệp sẽ có thể được hưởng lợi từ hội nhập kinh tế như tiếp cận nguồn vốn, duy trì năng lực cạnh tranh và phát triển một cách bền lâu.

Định hướng nâng tầm VAS

Ở cấp độ vĩ mô, rõ ràng, việc đẩy mạnh phát triển hệ thống chuẩn mực VAS theo định hướng IAS/IFRS chắc chắn rằng một chiến thuật không thể thiếu, nhằm đảm bảo an toàn doanh nghiệp và tổ chức tại nước ta được tiếp cận với nguyên tắc kế toán nước ngoài. Sau đây là 1 số giải pháp mang tính định hướng để giúp VN đáp ứng yêu cầu hội nhập nước ngoài nói chung và hội nhập về kế toán nói riêng.

Đầu tiên, nguyên tắc “giá trị phải chăng” cần được điều tra và nghiên cứu, xây dựng cơ sở lý luận, điều kiện và phương pháp vận dụng nghiêm túc trong các chuẩn mực VAS tương lai. Bởi lẽ, trong hệ thống IAS/IFRS, “giá trị phải chăng” được sử dụng ngày càng nhiều khi đo lường và ghi nhận các yếu tố của báo cáo tài chính.

Bây Giờ, Chuẩn mực VAS1 của VN mới chỉ đưa ra nguyên tắc “giá gốc” làm cơ sở đo lường chủ yếu. Cách làm này tuy có khả năng đạt được độ “tin cậy”, nhưng làm giảm tính “liên quan” của thông tin cung cấp bởi báo cáo tài chính. Mặc dù Luật Kế toán năm 2015 đã đưa ra khái niệm giá trị hợp lí, nhưng chưa có hướng dẫn cụ thể về cách vận dụng nguyên tắc này.

Kế đến, cần tiếp tục điều tra và nghiên cứu 1 số ít chuẩn mực kế toán quốc tế để ban hành những nội dung chủ yếu của một số chuẩn mực mà VN chưa có.

Ví dụ Chuẩn mực 32 (Công cụ tài chính), Chuẩn mực 36 (Tổn thất tài sản), Chuẩn mực 41 (Nông nghiệp) hay Chuẩn mực 39 (Đánh giá và ghi nhận thông tin tài chính) mới đây đã được thay thế bằng chuẩn mực IFRS 9 (Công cụ tài chính), vốn đều là những chuẩn mực khó và chưa phổ biến ở nước ta.

Ngoài ra, cần tăng tốc vị thế các hiệp hội nghề nghiệp Việt Nam như Hội Kiểm toán viên hành nghề nước ta (VACPA), Hội Kế toán và Kiểm toán VN (VAA), và hiệp hội Kế toán công chứng Anh (ACCA) tương tự như các công ty kiểm toán trong việc hiến kế cho Bộ Tài chính soạn thảo chuẩn mực kế toán, chế độ kế toán theo thẩm quyền cân xứng.

Bộ Tài chính cần hoạch định một lộ trình chiến lược cho việc áp dụng IFRS ở VN sao cho cân xứng với tình hình kinh tế và kinh doanh ở nước ta.

Lời khuyên cho doanh nghiệp Việt

Nếu chọn lập báo cáo tài chính theo chuẩn IFRS, các doanh nghiệp, đặc biệt là công ty niêm yết, sẽ cho phép các nhà đầu tư dễ dàng so sánh các chỉ tiêu hoạt động của công ty với các chứng khoán niêm yết khác trên các Thị phần khu vực và quốc tế. Tất nhiên, đây không phải là một trong công việc đơn giản.

Việc áp dụng IFRS được xem là phức tạp ngay cả đối với những nền kinh tế đã hội đủ các yếu tố nền tảng của kinh tế Thị Trường, bởi phương pháp hạch toán các giao dịch theo IFRS dựa trên bản chất của giao dịch.

Vì vậy, báo cáo tài chính theo chuẩn này yêu cầu phải có sự xét đoán và đánh giá mang tính phân tích của cấp quản lý, dựa trên những ý kiến từ nhân viên kế toán của mình.

Chắc chắn, việc áp dụng IAS/IFRS sẽ gặp phải một số thử thách nhất định. Đầu tiên, cơ chế, chính sách cho việc áp dụng IFRS ở Việt Nam hiện vẫn chưa hoàn thiện.

Với một số kỹ thuật đặc biệt của IFRS chưa có căn cứ pháp lý để thực hiện như: ghi nhận tổn thất tài sản, kế toán các công cụ phái sinh cho mục đích phòng ngừa khủng hoảng rủi ro, ghi nhận giá trị hợp lý của một số tài sản tài chính, bất động sản đầu tư hoặc tài sản sinh học… đều chưa được hướng dẫn.

Kế đến, hệ thống kết nối thông tin trong nội bộ và phần mềm kế toán của đa số doanh nghiệp Việt Nam chưa đủ mạnh, để có khả năng cập nhật các thông tin tài chính kịp thời và đầy đủ. Ngoài ra, không phải doanh nghiệp nào cũng có khả năng đáp ứng được nhân sự có trình độ cao, để có thể hiểu và áp dụng IFRS ngay lập tức.

Vì thế, để chuẩn bị tốt cho quá trình áp dụng IFRS, doanh nghiệp cần bước đầu thiết lập hệ thống và quy trình để đảm bảo tuân hành các chuẩn mực kế toán áp dụng. Hãy chủ động cập nhật thực trạng áp dụng IFRS ở Việt Nam để nắm được xu thế, từ đó, xây dựng kế hoạch để áp dụng chuẩn mực này vào doanh nghiệp.

Kế hoạch sẽ bao gồm việc nâng cao nhận thức, đào tạo nhân lực và xây dựng hệ thống hạ tầng công nghệ theo lộ trình tương xứng, để mỗi bước tiến tới áp dụng hoàn toàn chuẩn mực kế toán quốc tế.

Ngoài ra, doanh nghiệp nên chuẩn bị một một khoản giá cả hợp lý cho việc áp dụng IFRS và duy trì tính vâng lệnh đối với IFRS. Chi phí này bao gồm: chi phí đào tạo nhân viên, xây dựng hệ thống thông tin kế toán, thuê chuyên gia support, thuê chuyên gia về định giá…

Trước mắt, đối với những doanh nghiệp vẫn chủ yếu lập báo cáo tài chính theo VAS, cần bước đầu thực hiện chào làng thông tin cho các cổ đông, nhà đầu tư triển vọng về bức tranh của công ty thông qua báo cáo tài chính có tính so sánh giữa VAS và IFRS, dựa trên các hướng dẫn của cơ quan cai trị và các chuẩn mực kế toán, kiểm toán. Hy vọng, IFRS sẽ được các doanh nghiệp Việt, nhất là công ty niêm yết, bước đầu áp dụng phổ biến vào thực tiễn.