Cái rào chắn ở suy nghĩ người Việt

Hôm rồi được một phen cười ra nước mắt, khi cơ quan cai quản đô thị tại HCM cho lắp rào chắn ở vỉa hè để ngăn quán triệt xe gắn máy leo lên lề đường gây mất trật tự và làm xấu mỹ quan đô thị. Dù đây được xem là một cố gắng nỗ lực của ngành quản lý để giúp dòng người đi xe gắn máy không được xâm lăng vùng không gian dành cho người đi bộ, nhưng nó đặt ra những hạn chế rất đáng quan tâm.

Vui lòng liên hệ PTH Vina để được tư vấn: Barrier tự động chi tiết và miễn phí

Trước hết là vấn đề rào ai? rõ nét hình ảnh cho thấy sau khi đặt rào chắn, người đi xe gắn máy vẫn cứ phi lên lề đường, cần vài ba động tác lượn vòng hết sức điệu nghệ nhưng không quá khó khăn đã có thể vượt qua cái rào chắn cỏn con này. Trong lúc ấy, nếu người khuyết tật phải dùng nạng hay xe lăn, hay người già yếu phải chống gậy đi bộ, thì việc qua lại những quanh vùng như thế nào sẽ là điều khó khăn, thậm chí là không làm được. Như vậy xét về tính hiệu quả, cái rào chắn không cản đúng người nó cần được cản, trái lại, nó cản đường những người lẽ ra phải được di chuyển tự do thoải mái, thoải mái trên phần đường của họ.

Thứ hai, chuyện cái rào chắn khiến tôi nhận ra rằng ý thức và lòng tự trọng đã trở thành điều xa xỉ với số người Việt Nam.

Một nơi lẽ ra không dành cho họ, được phân cách bởi lề đường, cũng bị họ chiếm. Rồi đến khi rào lại, họ vẫn tiếp tục không buông tha. Sự khủng hoảng về ý thức tự giác và lòng tự trọng khiến cái rào chắn, vốn là biểu tượng phân chia một trật tự hẳn hoi, cũng trở thành vô dụng.

Auto Draft

Hàng rào chắn để ngăn xe gắn máy trên vỉa hè Hồ Chí Minh. (Hình: Zing.vn)

Hãy nhìn xuống những tuyến phố phố mờ mịt, ưu thế luôn thuộc về những phương tiện có tải trọng lớn như xe tải, container, xe ben, hay những chiếc xe hoành tráng được gắn biển số xanh, có thể chạy ngược chiều bất chấp dân phía hai bên đường đủ tiếng thị phi. Trật tự tiếp nối dành cho những chiếc xe buýt, xe ô tô, xe máy và gần như không còn chỗ cho những kẻ yếu thế là người đi bộ, người đi xe lăn, vốn là những người không tạo nên áp lực giao thông hay gây tắt nghẽn đô thị. Mở rộng ra, tâm thức của số lượng người Việt đang nhìn ngược về cái thời ăn lông ở lỗ, nơi kẻ mạnh, kẻ đủ sức uốn lượn, luồn lách, kẻ có đủ những phương tiện giúp họ trở nên mạnh hơn, nhanh hơn, ít bị tổn thương hơn… là những kẻ chiến thắng.

Điều thứ ba, chiếc rào chắn cho thấy sự trí tuệ sáng tạo một cách ngờ nghệch, thiếu tính toán của ngành cai trị giao thông đô thị ở Sài Gòn. Ở các quốc gia tiên tiến hơn hẳn như Singapore, Nhật Bản… hệ thống giao thông của họ cồng kềnh hơn, phức hợp hơn, nhưng chẳng hề có cái rào chắn vô dụng nào như cái rào chắn vừa mới dựng lên ở Sài Gòn. Họ quản lý bằng những rào chắn vô hình: đạo đức và ý thức thượng tôn pháp luật. Anh có hai chọn lựa khi tham gia giao thông. Thứ nhất là anh tự giác tuân hành các tín hiệu, nhường nhịn lẫn nhau trong ứng xử. Đổi lại, anh được mọi người xung quanh tôn trọng và đảm bảo quyền lợi chính đáng của anh. Người Nhật xem việc không xếp hàng, xâm chiếm đường của người yếu thế là những hành vi không thể chấp nhận trong cương vị là 1 trong con người. Trong khi đó, pháp luật cũng là rào chắn để củng cố giá trị về đạo đức. Anh phải tuân thủ những quy định chung về giao thông dù anh có tự giác hay không, có muốn hay không. Nếu phạm luật, các mức phạt sẽ là vô cùng nặng nề.

Chiếc rào chắn ở những tuyến phố Sài Gòn chỉ là 1 trong những câu chuyện nhỏ, nhưng phản ánh một vấn đề lớn không chỉ ở lĩnh vực giao thông và không hề ít sự việc khác của đất nước. Trong các số đó, cả hai rào chắn vô hình nhưng hữu hiệu là rào chắn đạo đức và rào chắn điều khoản đang bị thay thế bởi những chiếc rào chắn đúng theo nghĩa đen – cứng, gai góc, ám ảnh trực giác nhưng chỉ hạn chế quyền lợi của không ít người yếu thế. Đó là tư duy quản lý đất nước theo kiểu “không quản được thì cấm,” thay vì dùng giáo dục và luật pháp kết hợp với hiến pháp để đưa người dân vào những quỹ đạo chung đầy văn minh và hiệu quả. Thiết nghĩ ngành cai trị giao thông (và nhiều ngành khác) hãy mạnh dạn đập bỏ cái rào chắn bằng vô dụng kia đi, và tiến hành xây dựng những chiếc rào chắn mang giá trị đạo đức và thượng tôn quy định để củng cố trật tự của quốc gia.

-st-